سرفصل‌های تفصیلی کارگاه (۱۲ ساعت در ۴ ماژول ۳ ساعته)

ماژول اول (پنج‌شنبه ۲۸ آبان - ۳ ساعت اول) | فیزیک و ریاضیاتِ پردازش اطلاعات در سیستم‌های پیچیده

• اطلاعات به مثابه کمیت فیزیکی: از آنتروپی شانون و ترمودینامیک اطلاعات (اصل لاندائر) تا پیچیدگی کولموگروف.

• عبور از همبستگی پیرسون: چرا ضریب همبستگی خطی در سیستم‌های پیچیده کور است؟ معرفی اطلاعات متقابل (Mutual Information).

• کشف رابطه علت و معلولی از روی داده: علیت گرنجر و آنتروپی انتقال (Transfer Entropy)؛ چگونه بفهمیم در یک شبکه مغزی، سلولی، اجتماعی یا مالی، اطلاعات از کجا به کجا جریان دارد؟

• سه عملیات بنیادین محاسبه در طبیعت: ذخیره‌سازی اطلاعات (حافظه)، انتقال اطلاعات (ارتباط) و تغییر شکل اطلاعات در مرز آشوب (Edge of Chaos).

ماژول دوم (پنج‌شنبه ۲۸ آبان - ۳ ساعت دوم) | شناخت توزیع‌شده در زیست‌شناسی؛ از سیستم ایمنی تا کلونی‌ها

• مغزهای بدون نورون (Basal & Distributed Cognition): چگونه سیستم‌های زیستی بدون سیستم عصبی مرکزی محاسبه و مسئله حل می‌کنند؟

• کالبدشکافی سیستم ایمنی به مثابه یک شبکه شناختی: چگونه میلیاردها لنفوسیت T و B بدون فرمانده مرکزی، پاتوژن‌ها را شناسایی می‌کنند، از حمله به بافت خودی جلوگیری می‌کنند و حافظه جمعی می‌سازند؟

• بیماری‌های خودایمنی و طوفان سایتوکاینی به عنوان «خطای پردازش اطلاعات» و فیدبک‌های کنترل‌نشده در شبکه.

• تصمیم‌گیری جمعی در باکتری‌ها (Quorum Sensing)، مهاجرت جمعی سلول‌های سرطانی در متاستاز و هوش ازدحامی در کلونی‌های حشرات و دسته‌های پرندگان (مدل‌های Vicsek و Boids).

ماژول سوم (جمعه ۲۹ آبان - ۳ ساعت اول) | جامعه‌شناسی محاسباتی، خرد جمعی و کلان‌دینامیک تمدن‌ها

• ورود به دنیای مدل‌سازی مبتنی بر عامل (Agent-Based Modeling - ABM): چگونه از قوانین ساده تعامل بین انسان‌ها، کلان‌پدیده‌های اجتماعی متولد می‌شوند؟

• ریاضیاتِ خرد جمعی (Wisdom of Crowds) در برابر جنون جمعی: قضیه تنوع-پیش‌بینی؛ دقیقاً تحت چه شرایط ریاضیاتی میانگین نظر یک جمعیت از باهوش‌ترین متخصصان دقیق‌تر است، و چه زمانی شبکه دچار کوری جمعی می‌شود؟

• دینامیک عقیده (Opinion Dynamics) و فیزیک اجتماعی: مدل‌سازی ریاضی شکل‌گیری اجماع، دوقطبی‌شدن جوامع (Polarization)، اتاق‌های پژواک (مدل‌های Bounded Confidence و DeGroot) و سرایت‌های اجتماعی.

• کلان‌دینامیک تاریخ و تمدن (Cliodynamics): نگاه به تاریخ بشر و تکامل فرهنگ به عنوان فرآیند انباشت و پردازش اطلاعات جمعی؛ مدل‌سازی چرخه‌های همبستگی اجتماعی، پیچیدگی نهادی و فروپاشی تمدن‌ها (رویکرد پیتر تورچین).

ماژول چهارم (جمعه ۲۹ آبان - ۳ ساعت دوم) | کاربردها در هوش مصنوعی چندعاملی، صنعت و بازارهای مالی + کار عملی با Toolkit

• هوش مصنوعی چندعاملی (Multi-Agent AI) و Swarm Robotics: چگونه چندین عامل هوش مصنوعی یا ربات با تقسیم کار و تبادل اطلاعات، مسائل غیرقابل‌حل برای یک مدل منفرد را حل می‌کنند؟

• بازارهای مالی به عنوان ماشین پردازش اطلاعات (هایِک و ریزساختار بازار): مدل‌سازی آبشارهای اطلاعاتی (Information Cascades)، رفتار گله‌ای معامله‌گران (Herding) و پیش‌بینی بحران‌های نقدینگی با شاخص‌های اطلاعاتی.

• کارگاه عملی با جعبه‌ابزار دوره: اجرای گام‌به‌گام کدهای آماده روی داده‌های واقعی (محاسبه Transfer Entropy روی سری‌های زمانی و اجرای شبیه‌سازی‌های ABM).

• نقشه راه پژوهش و صنعت: چگونگی تعریف موضوع پایان‌نامه، نگارش مقالات Q1 میان‌رشته‌ای و پیاده‌سازی پروژه‌های صنعتی با این متدولوژی.